| جایگاه "قرآن" در فعالیت های معرفتی ما کجاست؟ |
| ۲۸ بهمن ۱۳۸۷ | |||||||||||
.jpg) گاهی اوقات از اینکه در طول دوران زندگی ام وقت زیادی را برای مطالعه مقالات و کتاب های اندیشمندان مختلف در حوزه های گوناگونی مثل فلسفه، جامعه شناسی، تاریخ و... صرف می کنم راضی نیستم. البته نمی خواهم بگویم که مطالعه چنین آثار و تألیفاتی برایم مفید نیست یا وقت تلف کردن است اما آنچنان هم قلبم را آرامش نمی دهد!. همچنین بسیاری از عالمان را نیز می شناسم که سالها بر روی زندگی و اندیشه متفکرینی از خودشان برجسته تر در زمینه هایی مثل کلام، الهیات، فلسفه، جامعه شناسی، هنر، تاریخ و ... کار مطالعاتی و پژوهشی کرده اند. مثلاً یکی از فیلسوفان بنام معاصر -P.M.S Hacker- سی سال از عمر خود را بر روی زندگی و اندیشه لودویگ ویتگنشتاین -که بسیاری وی را بزرگترین فیلسوف قرن بیستم می دانند- تحقیق و پژوهش کرده است. این تنها نمونه میان عالمان متفکر شناس غربی و حتی شرقی یا مسلمان نیست. به کررات می توان از اندیشمندان، فلاسفه، متکلمین، جامعه شناسان و یا هر سنخ دیگری از اصحاب معرفت-چه مسلمان و چه غیر مسلمان- نام برد که سالها و بلکه تمام عمر خویش را صرف مطالعه و پژوهش پیرامون آراء و اندیشه های یک متفکر، فیلسوف، متکلم، جامعه شناس و ... که از خود برجسته تر و نام آورتر بوده است کرده اند. زیاد شنیده ایم که مثلاً می گویند فلانی ارسطو شناس است، یا هگل شناس است، یا وبر شناس است، مولوی شناس است، ابن عربی شناس است و ... . اما چرا به این مطلب اشاره کردم؟. راستش را بخواهید چون تصور می کنم ما به عنوان "متفکرین مسلمان" یا مسلمانانی که در هر زمینه ای فعالیت معرفتی انجام می دهند آنچنان که باید و شاید به "ارزش معرفت شناختی قرآن" اهمیت نداده و آنرا جدی نمی گیریم!بعد از نوشت: این نوشته در شبکه ایران و رجا نیوز در تاریخ یکشنبه نهم فروردین 1388 باز نشر داده شد. چندی پیش در مطالعاتم به حدیثی از رسول اکرم(ص) برخوردم که به شدت برایم جالب و تکان دهنده بود!. ایشان می فرمایند: "فضل القرآن علی سائر الکلام، کفضل الله علی خلقه" یعنی برتری مقام قرآن نسبت به سخنان دیگر مانند برتری مقام خداوند است نسبت به خلق جهان. سؤالی که بلافاصله بعد از رؤیت حدیث به ذهنم خطور کرد این بود که "اگر" حدیث یاد شده را به لحاظ روایی مستند فرض کنیم، چه دلالت معرفت شناختی ای می تواند برای یک اندیشمند و متفکر مسلمان داشته باشد؟. با خودم فکر می کردم که ما آموزه های علم و فلسفه و یا هر حوزه ای دیگر از دانش -چه جدید و چه قدیم، چه اسلامی و چه غیر اسلامی- را فرا می گیریم تا جهان پیرامون مان را فهم کنیم، تا سؤالات بنیادین هسنی مان را پاسخ دهیم و شاید هم تا حیات مان را معنا کنیم و زندگی مان را سامان دهیم اما عجیب است که به عنوان یک اندیشمند و متفکر مسلمان برای چنین غایاتی از "ارزش معرفت شناختی قرآن" غافل مانده ایم؟!. مگر اندیشمند و متفکر مسلمان نمی داند که قرآن حاوی معرفتی ست که خداوند عالم سرچشمه آنست؟ و این کتاب آموزه های موجودی ست که تنها او می تواند از معرفت حقیقی نسبت به هر آنچه که در این عالم هست سخن بگوید؟. از اینکه چنین غفتلی معلول چیست -اگرچه بسیار مهم است- بگذریم! اما آیا نباید هر اندیشمند و متفکر مسلمان در هر حوزه ای از دانش که کار می کند بسته به زمینه اش "قرآن شناس" قهاری نیز باشد؟ آیا زمان آن نرسیده است در نظام تعلیم و تربیت اندیشمندان و متفکرین مسلمان -در حوزه و بویژه دانشگاه- قرآن از حد استفاده های روزمره خارج شود و در بطن فعالیت های معرفتی ما قرار گیرد؟ نمی خواهم بگویم که ارسطو نخوانیم؛ وبر نخوانیم؛ ابن سینا را نشناسیم ؛ هابرماس ، فوکو، دلوز یا فلسفه، جامعه شناسی و چه و چه را نخوانیم و ندانیم. اما حداقل فکر کنیم که یک اندیشمند مسلمان یرای چه اینها را می خواند؟ می خواند که از دل قرآن اندیشه های آنها را دربیاورد و یا قرآن را با آموزه های فلسفی و جامعه شناختی و ... تطبیق دهد برای چه؟ و همچنین نسبت آنها و ارزششان در قیاس با آموزهای وحیانی قرآن چیست؟. ای کاش! همان مقداری که صرف کار پژوهشی و مطالعاتی درباره آنها می کنیم زمانی را هم به تأمل و تدبر در قرآن -با همان توصیف شگفتی که در حدیث گفته شده- کنیم.
Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6 |
|||||||||||
نظرات (3)